Nederland loopt jaarlijks miljoenen aan belastingverlies door de groeiende afhankelijkheid van cloudplatforms. Volgens de Belastingdienst belanden zo’n 20 procent van alle bedrijven met meer dan tien werknemers in de cloud, waar belastingplichten vaak onvoldoende worden nageleefd. Dat blijkt uit onderzoek van de Belastingdienst zelf, dat in 2022 een schatting maakte van 1,2 miljard euro aan onbetaalde belastingen door onjuiste registraties in cloudservices. De schade is niet beperkt tot de fiscale belastingdruk; ook de sociale premies en omzetbelastingen worden regelmatig niet doorbetaald door bedrijven die hun financiële transacties in de cloud verwerken.

De grootste risico’s liggen bij kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), die vaak niet voldoende inzicht hebben in hun cloudgebruik. Een voorbeeld is de Nederlandse textielindustrie, waar een groot aantal kleine bedrijven hun facturatie en boekhouding uitbesteedt aan externe cloudpartijen. Hierdoor ontstaat een schijnbaar transparante boekhouding, maar daadwerkelijk ontbreekt de controle over de belastingplichten. Volgens de Belastingdienst zijn er al gevallen bekend waar bedrijven hun omzetbelasting niet hebben afgedragen omdat ze de transacties niet in hun eigen boekhouding hebben opgenomen, maar in een cloudplatform dat niet is aangesloten bij de fiscale registratiesystemen.

De situatie wordt verergerd door de snelle innovatie in de cloudsector. Bedrijven die hun data in de cloud opslaan, zijn vaak niet op de hoogte van de nieuwe belastingregelingen die daarbij komen kijken. Zo introduceerde de Nederlandse overheid in 2023 een verplichting voor grote cloudproviders om belastingplichten van hun klanten te controleren, maar dit geldt niet voor alle gebruikers. Een bekend geval is dat van een grote logistiekbedrijf dat in 2022 zijn belastingaanspraken op een cloudplatform heeft aangetekend, maar uiteindelijk toch een boete kreeg omdat de transacties niet voldoende zijn gedocumenteerd. Dit toont aan dat de cloud niet automatisch een oplossing is voor belastingverantwoordelijkheid.

De Belastingdienst heeft in reactie hierop een campagne gelanceerd om bedrijven te sensibiliseren over hun verantwoordelijkheid bij het gebruik van cloudservices. Ze benadrukken dat ook in de cloud de belastingplichten gelden, en dat bedrijven verantwoordelijk zijn voor de juiste registratie en afdracht. Een concrete voorbeeld is het project van de Belastingdienst met de Kamer van Koophandel, waarbij ze samen een tool hebben ontwikkeld die bedrijven helpt om hun cloudgebruik te analyseren en belastingrisico’s te minimaliseren. Deze tool is al gebruikt door meer dan 1500 bedrijven, maar de opkomst blijft beperkt tot de grotere ondernemingen.

De vraag is of Nederland als land in staat is om deze uitdaging aan te gaan. De overheid heeft al een aantal maatregelen genomen, zoals het invoeren van een register voor cloudproviders die belastingplichten moeten controleren, maar de uitvoering blijft vaak achter. Een voorbeeld hiervan is het ontbreken van een uniforme regeling voor de belastingplichten bij het gebruik van openbare cloudplatforms zoals AWS en Microsoft Azure. Dit leidt tot onduidelijkheden en onzekerheid bij bedrijven die hun data daaropslaan.

De situatie is niet alleen een belastingprobleem, maar ook een vraag over de toekomst van de digitale economie. Nederland moet leren om te gaan met de onzichtbare schuld die ontstaat door de groeiende afhankelijkheid van cloudservices. Hiervoor is een combinatie van strengere regels, betere informatievoorziening en meer bewustzijn nodig. de pagina van de Belastingdienst over digitale belastingen kan hierbij inspiratie bieden, maar het is een eerste stap in een grotere transformatie.

Tot slot is het belangrijk om te benadrukken dat deze uitdaging niet alleen betrekking heeft op de fiscale belastingdruk, maar ook op de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven. Als Nederland zijn belastinginkomsten wil behouden in de digitale tijd, moet het leren om de belastingplichten waar te nemen in alle vormen van digitale transacties. Het is een vraag die niet alleen de overheid, maar ook de bedrijven en de consumenten zelf moet beantwoorden.

• Nederland verliest jaarlijks 1,2 miljard euro aan belastingen door onjuiste registraties in cloudservices.
• Kmo’s zijn het meest kwetsbaar, met slechts 20 procent van de bedrijven met meer dan tien werknemers die voldoende controle hebben over hun cloudgebruik.
• De Belastingdienst heeft al gevallen bekend waar bedrijven belastingboetes hebben gekregen door onvoldoende documentatie van transacties in de cloud.
• De invoering van een register voor cloudproviders is een eerste stap, maar de uitvoering blijft vaak achter.
• Openbare cloudplatforms zoals AWS en Microsoft Azure hebben geen uniforme regels voor belastingplichten, wat leidt tot onduidelijkheden.